Leczenie zwierząt w schronisku: dokumentacja i porządek
W schronisku lekarz zleca leczenie, ale lek często podaje ktoś inny, o innej porze i kilku zwierzętom naraz. Dlatego tak ważne są aktualna masa, dobra karta leczenia i porządek w lekach.
W schronisku lekarz weterynarii zleca leczenie, ale lek często podaje ktoś inny, o innej porze i kilku zwierzętom jednocześnie. Dlatego dokumentacja leczenia zwierząt w schronisku musi odpowiadać na kilka prostych pytań: które to zwierzę, ile dziś waży, jaki lek dostaje (substancja, moc, postać), ile i którędy, kto podał i do kiedy trwa leczenie. Ten tekst nie mówi, jak leczyć - to decyzja lekarza. Mówi, jak zorganizować podawanie leków, żeby zlecenie dotarło do zwierzęcia bez zmian po drodze.
Aktualna masa ciała każdego zwierzęcia
Dawkowanie wielu leków ChPL podaje w przeliczeniu na masę ciała, a lekarz zamienia je na ilość dla konkretnego zwierzęcia. Masa "na oko" albo sprzed kilku miesięcy to w schronisku realne ryzyko: szczenięta i kocięta rosną z tygodnia na tydzień, zwierzęta przyjęte w złej kondycji przybierają, chore chudną.
Prosty nawyk: ważenie przy przyjęciu i przed każdym nowym leczeniem, a w karcie zawsze masa razem z datą ważenia. Dzięki dacie każdy od razu widzi, czy liczba jest aktualna. Przy kociętach i małych psach przyda się dokładna waga do małych zwierząt, bo waga podłogowa dla dużych psów niewielkiej różnicy nie pokaże.
Szczególnie uważaj przy zabiegach grupowych, np. odrobaczaniu albo zabezpieczaniu przed pasożytami zewnętrznymi. Kusi, żeby "przeliczyć raz na całą grupę", ale preparaty przeciwpasożytnicze mają w ChPL przedziały wagowe, a uśredniona masa grupy dla części zwierząt będzie za niska, a dla części za wysoka. Każde zwierzę waży się i zapisuje osobno. Jak czytać takie tabele, opisujemy w tekście o przedziałach wagowych w lekach przeciwpasożytniczych.
Masa ma też znaczenie poza samym przeliczeniem. W przeciwwskazaniach (punkt 3.3 ChPL, w starszym wzorze 4.3) bywa podany minimalny wiek albo minimalna masa ciała. Szczenięta i kocięta w schronisku łatwo pod taki limit "wpadają" - co wtedy, piszemy osobno.
Karta leczenia: co powinno się w niej znaleźć
Karta leczenia, papierowa czy w arkuszu, to miejsce, w którym zlecenie lekarza spotyka się z tym, co faktycznie podano. Dobra karta pozwala osobie z kolejnej zmiany podać lek bez dzwonienia do kogokolwiek.
| Co wpisać | Po co |
|---|---|
| Imię lub numer zwierzęcia, boks, krótki opis albo zdjęcie | Żeby nie pomylić dwóch podobnych zwierząt |
| Gatunek, masa ciała i data ważenia | Żeby było wiadomo, dla jakiej masy liczono ilość |
| Lek: substancja czynna, moc i postać | Ten sam lek bywa w kilku mocach i postaciach |
| Ilość na podanie i droga podania, przepisane ze zlecenia lekarza | Osoba podająca niczego nie przelicza sama |
| Pory podania i data zakończenia, według zlecenia | Żeby leczenie nie urwało się ani nie przedłużyło |
| Kto podał i o której (inicjały, godzina) | Żeby nie podać drugi raz ani nie pominąć podania |
| Uwagi: wypluł tabletkę, wymiotował, nie dał się złapać | Informacja dla lekarza przy następnej wizycie |
Dwie zasady oszczędzają najwięcej nerwów. Po pierwsze, podanie wpisuje się od razu, a nie zbiorczo na koniec dnia. Po drugie, brak wpisu znaczy "nie wiadomo, czy podano" - wtedy się pyta, zamiast podawać na wszelki wypadek. Zmiany w leczeniu (inna ilość, inny lek, koniec leczenia) trafiają do karty od lekarza, a nie z ustnego przekazu "pani doktor mówiła, że...".
Kto podaje leki i kiedy
W schronisku pracuje się zmianowo, często z pomocą wolontariuszy. Dobrze, gdy na każdej zmianie jest wyznaczona osoba, która odpowiada za leki: przygotowuje je, podaje albo nadzoruje podanie i odhacza w karcie. Przy przekazaniu zmiany wystarczy wtedy pytanie "co z lekami?", a odpowiedź jest na papierze.
Osoby podające leki powinny znać też fragment ChPL, który dotyczy ich samych. W nowym wzorze punkt 3.5 ma osobną część o specjalnych środkach ostrożności dla osób podających lek zwierzętom (w starszym wzorze to punkt 4.5). Znajdziesz tam np. zalecenie umycia rąk po podaniu, unikania kontaktu ze skórą, używania rękawic albo informację dla osób z nadwrażliwością na substancję czynną. Taka kartka przy lekach przyda się bardziej niż ogólne "uważaj".
Przechowywanie leków w schronisku
Warunki przechowywania każdego leku opisuje jego ChPL: w nowym wzorze punkt 5.3, w starszym 6.4. W tych punktach często pojawia się zalecenie, żeby przechowywać lek w lodówce, nie zamrażać go, chronić przed światłem albo trzymać w oryginalnym opakowaniu. Gdy w jednym pomieszczeniu stoją leki dla wielu zwierząt, warto je posegregować, a leki konkretnego zwierzęcia podpisać jego imieniem lub numerem.
Druga sprawa to otwarte opakowania. Wiele ChPL podaje osobny okres ważności po pierwszym otwarciu opakowania bezpośredniego (punkt 5.2, w starszym wzorze 6.3). Najprostszy nawyk: data otwarcia napisana na butelce, tubie czy fiolce w chwili otwarcia. Bez niej po tygodniu nikt nie powie, czy lek nadal nadaje się do użycia.
Trzecia to części tabletek. Tu ChPL różnią się między sobą: jedne każą włożyć niewykorzystaną część z powrotem do blistra i zużyć ją w określonym czasie, inne nakazują część pozostałą po podzieleniu zniszczyć. Nie ma jednej reguły dla wszystkich tabletek - trzeba ją sprawdzić w ChPL konkretnego leku. Więcej w poradniku jak podzielić tabletkę dla psa lub kota.
Na koniec niewykorzystane leki. W punkcie 5.5 nowego wzoru (6.6 w starszym) większość ChPL ma to samo zdanie:
Sprawdzanie ChPL dla gatunku: psy i koty pod jednym dachem
Lek zarejestrowany dla psa nie musi być przeznaczony dla kota. Gatunki docelowe są w punkcie 3.1 ChPL (w starszym wzorze 4.1), a jak to szybko sprawdzić, opisujemy w tekście czy lek jest zarejestrowany dla psa lub kota.
W schronisku liczy się nie tylko to, kto dostaje lek, ale też kto mieszka obok. Dobry przykład to preparaty z permetryną przeznaczone dla psów. W ich ChPL zwykle jest zakaz stosowania u kotów, a do tego zalecenie, żeby trzymać leczone psy z dala od kotów - najczęściej do wyschnięcia miejsca podania, choć część ChPL podaje konkretny czas - i pilnować, by kot nie wylizywał ani nie ocierał się o to miejsce na sierści psa. Jeśli psy i koty dzielą korytarz, wybieg albo opiekuna, trzeba z góry ustalić, gdzie pies przebywa po zabiegu.
Podobnie z ciążą i laktacją. Przy przyjętej suce czy kotce nie zawsze wiadomo, czy nie jest w ciąży albo czy nie karmi. Stosowanie leku w ciąży i laktacji opisuje punkt 3.7 ChPL (4.7 w starszym wzorze), a decyzję podejmuje lekarz - dlatego każda obserwacja opiekunów powinna trafić do karty.
Co aplikacja daje schronisku już dziś
Lekarz, który opiekuje się schroniskiem, może w VetLeku sprawdzić dawkowanie z ChPL konkretnego leku razem ze zdaniem źródłowym i przeliczyć dawkę, którą wybrał, na tabletki (także połówki i ćwiartki), ml lub gramy dla masy danego zwierzęcia. Aplikacja ostrzega, gdy gatunek jest spoza ChPL albo gdy masa lub wiek zwierzęcia są poza zakresem, dla którego ChPL opisuje dawkowanie, i działa bez zasięgu. Lekarze weterynarii i studenci korzystają bezpłatnie: https://app.vetlek.pet/.
Uczciwie: na razie przeliczenie dotyczy jednego pacjenta naraz, a aplikacja nie prowadzi kart leczenia ani magazynu leków schroniska. Rozwiązanie dla schronisk i lecznic jest w budowie, a jego zakres ustalamy z placówkami, które pracują ze zwierzętami na co dzień. Jeśli prowadzisz schronisko albo w nim pracujesz, zapisz się na wczesny dostęp i napisz, czego Ci brakuje.
Najczęstsze pytania
Jak często ważyć zwierzęta w schronisku?
Co najmniej przy przyjęciu i przed każdym nowym leczeniem, a rosnące i chore zwierzęta częściej - szczegóły ustala lekarz prowadzący. Najważniejsze, żeby przy masie w karcie zawsze była data ważenia.
Czy przy odrobaczaniu grupy można przyjąć średnią masę?
Nie warto. Ilość leku dobiera się do masy każdego zwierzęcia, a preparaty przeciwpasożytnicze mają w ChPL przedziały wagowe - średnia dla grupy może być za niska dla jednych i za wysoka dla innych.
Gdzie w ChPL sprawdzić, jak długo można używać otwartego leku?
W punkcie o okresie ważności: 5.2 w nowym wzorze ChPL, 6.3 w starszym. Warunki przechowywania są tuż obok, w punkcie 5.3 (6.4).
Co zrobić z resztą tabletki po podzieleniu?
To zależy od leku: jedne ChPL pozwalają odłożyć część do blistra na określony czas, inne każą ją zniszczyć. Sprawdź punkty o przechowywaniu i okresie ważności w ChPL tego konkretnego leku.
Czy osoba, która podaje lek, musi znać ChPL?
Nie całą, ale powinna znać zlecenie lekarza i część ChPL o środkach ostrożności dla osób podających lek (punkt 3.5 w nowym wzorze, 4.5 w starszym). Resztę czyta i interpretuje lekarz.
Newsletter VetLeka
Nowości z VetLeka i bloga raz na jakiś czas. Napiszemy też, gdy aplikacja na Androida będzie w Google Play.
